Yr hyn rydym wedi’i ddarganfod am coronafeirws a bywydau pobl ag anabledd dysgu Cam 2

Mae’r erthygl hon yn rhannu’r hyn mae pobl wedi’i ddweud wrthym am sut oedd eu bywydau yn ystod coronafeirws. Mae’n cynnwys risg, brechlynnau, bywydau digidol a mynediad i wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol ac effaith gofalu. Cyhoeddwyd 5 o sesiynau briffio i rannu’r canfyddiadau hyn. Mae crynodebau a dolenni isod.

Yn rhan 2 o’r astudiaeth, cyfwelwyd â 183 o bobl ag anabledd dysgu (grŵp 1) a gynyddodd o 149 o bobl. Fodd bynnag, gostyngodd nifer y bobl wnaeth gwblhau arolwg ar-lein ar ran person ag anabledd dysgu difrifol neu ddwys (grŵp 2) o 77 i 51.

Risgiau a Coronafeirws

Roedd 1 o bob 7 o bobl yng ngrŵp 1 wedi cael eu profi am Covid-19 yn y mis cyn eu cyfweliad. Cadarnhawyd bod gan 10% o’r rhain Covid-19.

Defnyddiodd staff cymorth cyflogedig neu aelodau o’r teulu offer amddiffynnol personol (PPE) fel masgiau, menig a ffedogau ar gyfer 70% yng ngrŵp 1 ond dim ond 40% yng ngrŵp 2. Nid yw’n glir pam y digwyddodd y gwahaniaeth hwn.

Roedd 70% o grŵp 1 ac 80% o grŵp 2 yn byw mewn gwasanaethau a oedd wedi gosod cyfyngiadau ar ymwelwyr. Er bod llawer yn deall yr angen am gyfyngiadau, nid oedd pawb yn deall. Dywedodd un arweinydd tîm mewn coleg ar gyfer pobl ag anableddau dysgu ac awtistiaeth nad oedd rhai myfyrwyr yn gallu deall y cyfyngiadau a’u bod yn beio staff am fethu â gweld eu teulu. Mae hyn wedi arwain at berthynas yn chwalu rhwng staff a myfyrwyr.

Er bod rhai pobl ag anabledd dysgu yn pryderu am fynd allan, yn yr wythnos cyn y cyfweliadau roedd 80% o grŵp 1 wedi mynd i siopa am fwyd neu feddyginiaeth. Gostyngodd hyn i 20% ar gyfer grŵp 2. Roedd rheoliadau’n ei gwneud yn ofynnol i bobl wisgo gorchuddion wyneb pan oeddent mewn siop ond dywedodd 20% o bobl ag anabledd dysgu wrth ymchwilwyr eu bod wedi’u heithrio rhag gwisgo mwgwd ac roedd hyn yn cynyddu i 50% o bobl ag anableddau dysgu difrifol a dwys.

Darllenwch y briff hawdd ei ddeall ar risgiau yma: https://bit.ly/3xomoqp

Brechlynnau

Roedd 90% o bobl yng ngrŵp 1 wedi derbyn y brechlyn tra bod 30% wedi derbyn y ddau ddos. Dywedodd 17% o bobl ei bod yn anodd cael apwyntiad ar gyfer y brechlyn gan nad oedd eu hanabledd dysgu wedi’i gofnodi yn eu nodiadau. Roedd profiadau o dderbyn y brechlyn yn gwella os oedd gofalwr teulu/staff cymorth yn mynd gyda’r unigolion ac os oedd y bobl oedd yn rhoi’r brechlyn yn cymryd amser i siarad ag unigolion ac egluro beth oedd yn mynd i ddigwydd. Nid oedd rhai yn gallu ymdopi â mynd i ganolfan frechu fawr, felly cawsant y brechlyn gartref neu’n eistedd mewn car y tu allan i feddygfa.

Darllenwch y briff hawdd ei ddeall ar frechlynnau yma: https://bit.ly/2X1iIi2

Bywydau digidol

Roedd gan 98% o bobl yng ngrŵp 1 a 100% o bobl yng ngrŵp 2 y rhyngrwyd gartref. Defnyddiodd 33% o’r rhai yng ngrŵp 2 y rhyngrwyd a chynyddodd hyn i 92% o grŵp 1. Nid yw hyn o reidrwydd yn golygu bod pawb yn gallu defnyddio’r rhyngrwyd yn annibynnol a phryd bynnag yr oeddent am wneud hynny. Roedd gan 98% o bobl yng ngrŵp 1 ffôn y gallent ei ddefnyddio tra bod gan 41% o bobl yng ngrŵp 2 ffôn y gallent ei ddefnyddio gyda chymorth.

Darllenwch y briff hawdd ei ddeall ar fywydau digidol yma: https://bit.ly/3yA9Aio

Mynediad i wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol

Mae pobl ag anabledd dysgu yn dibynnu ar gysylltiad â’u meddyg teulu, nyrs anabledd cymunedol neu ddysgu, a/neu weithiwr cymdeithasol i gynnal eu hiechyd a’u lles.

Yn y 4 wythnos cyn cyfweliadau neu gwblhau’r arolwg, roedd 33% o grŵp 1 a 38% o grŵp 2 wedi cael cysylltiad â meddyg teulu. Nid yw’n syndod bod canran uwch o bobl yng ngrŵp 2 (25%) wedi cysylltu â nyrs gymunedol neu anabledd dysgu na’r rhai yng ngrŵp 1 (13%). Fodd bynnag, roedd yn fwy o syndod mai dim ond 23% o grŵp 2 oedd wedi bod mewn cysylltiad â’u gweithiwr cymdeithasol o’i gymharu â 36% o grŵp 1.

Roedd 51% o grŵp 1 ond dim ond 15% o garfan 2 yn mynychu grwpiau eiriolaeth ar-lein. Dywedodd un rhiant y mae ei fab yn byw mewn llety byw â chymorth ei fod yn ei chael yn anodd ymgysylltu’n llawn drwy Zoom a bod methu â gweld ei deulu a phobl eraill yn bersonol wedi arwain at ei ddioddefaint iechyd meddwl yn ogystal ag iechyd meddwl gweddill y teulu.

Derbyniodd 28% o’r holl bobl yn yr astudiaeth dâl uniongyrchol.  O’r rhain, dywedodd bron un o bob tri (30%) eu bod nhw’n talu am wasanaethau nad oedden nhw’n eu derbyn.  Nid yw’n glir a fydd ad-daliadau’n cael eu gwneud am wasanaethau na ddarperir.

Dim ond 7% o grŵp 1 a 13% o grŵp 2 a gafodd seibiant byr neu seibiant. Mae’r ffaith bod nifer y bobl ag anabledd dysgu a oedd yn gallu cael seibiant byr neu seibiant mor isel fel ei fod yn debygol o fod wedi cael effaith negyddol ar unigolion a’u gofalwyr teuluol.

Darllenwch y papur briffio hawdd ei ddeall ar gael mynediad at wasanaethau yma: https://bit.ly/2WjSxDn

Effaith gofalu

Dywedodd 66% o’r gofalwyr teuluol a staff cymorth cyflogedig eu bod, yn y 4 wythnos cyn iddynt gwblhau’r arolwg, wedi mwynhau iechyd da. Fodd bynnag, dywedodd 60% eu bod wedi bod yn teimlo’n flinedig tra bod yr un ganran yn teimlo dan straen. Dyma rai o’r pethau y gwnaethon nhw ei ddweud wrthym a allai eu helpu:

  • “Eglurder ynglŷn â sut i gadw’n ddiogel wrth i ni symud i gyfnod newydd. Mae llawer o bobl yn cael eu brechu ond mae angen i ni fod yn ofalus o hyd”
  • “Ailddechrau gwasanaethau fel y gallaf gael noson dda o gwsg a chael peth amser i mi fy hun i fynd am dro braf”
  • “Os oedd y cartref gofal yn fwy hyblyg ac yn gwneud asesiadau risg unigol, efallai y byddai wedi gallu cael rhywfaint o gysylltiad â ni”.

Darllenwch y briff hawdd ei ddeall ar ofalu yma: https://bit.ly/2WwuOiE

Mae Cam 3 yr astudiaeth bellach ar y gweill. Dylai’r rhai a gymerodd ran yng ngham 1 a 2 fod wedi derbyn e-byst yn eu gwahodd i gymryd rhan yng ngham olaf yr astudiaeth.