Ar hyn o bryd rydym yn wynebu\u2019r newid cymdeithasol mwyaf yng Nghymru ac yng ngweddill y byd ers yr Ail Ryfel Byd. O fewn wythnosau yn unig mae\u2019r newid i\u2019r rhan fwyaf ohonom wedi bod y tu hwnt i adnabyddiaeth. I\u2019r rhan fwyaf ohonom mae\u2019r newid yma wedi bod yn anhygoel. Mae wedi dysgu llawer inni am ein cymdeithas. Bu enghreifftiau eithriadol o undod. Mae grwpiau cymorth ar y cyd wedi eu creu i gynnig cefnogaeth i\u2019n gilydd, O enfys mewn ffenestri i guro dwylo ar drowthwy drysau i ddiolch i\u2019n staff gofal, mae\u2019r wythnosau diwethaf wedi dangos y gorau mewn pobl.<\/p>\n
Ond, mae\u2019r argyfwng coronafeirws hefyd wedi amlygu pa mor anghyfartal ydy ein cymdeithas mewn gwirionedd. Efallai \u2018ein bod i gyd yn hyn gyda\u2019n gilydd\u2019, ond mae\u2019r modd y mae\u2019r pandemig yma yn effeithio arnom ni yn gwahaniaethu yn enfawr, yn dibynnu ar ein hamgylchiadau. I rai ohonom, mae\u2019r cloi wedi golygu symud i swyddfeydd cyfforddus yn ein cartrefi a gweithio yn ein pyjamas. I eraill mae wedi golygu naill ai colli swyddi neu i nifer sydd yn gweithio mewn swyddi rheng flaen, rhoi ein hunain mewn perygl bob dydd ar isafswm cyflog. I nifer o bobl anabl, mae ymateb Llywodraethau Cymru a\u2019r DU wedi golygu colli cefnogaeth hanfodol.<\/p>\n
Mae argyfyngau bob amser yn gyfnodau o ad-drefnu mewn cymdeithas. Tra bod newidiadau enfawr wedi digwydd yn gyflym yn yr wythnosau diwethaf, mae angen inni nawr baratoi at y ffaith bod ein bywydau wedi newid nid yn unig yn gyflym ond am y tymor hirach hefyd. O fewn yr amser hwnnw rydym ni fel cymdeithas yn mynd i orfod archwilio beth ydy ein blaenoriaethau ac yn anffodus mae perygl gwirioneddol na fydd bywydau a llesiant pobl anabl ymysg y blaenoriaethau hynny.<\/p>\n
Mae nifer o resymau pam bod pobl anabl yn neilltuol o hyglwyf yn y cyfnod yma (gweler yma<\/a> ac yma<\/a>). Mae\u2019n hynod o bryderus bod Llywodraeth y DU, mewn ymateb i Covid-19 wedi penderfynu gwthio hawliau anabledd 30 mlynedd yn \u00f4l i bob pwrpas drwy atal hawliau i ddarpariaeth gofal cymdeithasol fel rhan o\u2019r Mesur Coronafeirws. Gallai pobl yn anabl gael eu heffeitho hyd yn oed yn fwy llym oherwydd, yn wahanol i oedi dyletswyddau deddf Gofal (2014) yn Lloegr, nid oes unrhyw ofyniad penodol i osgoi torri\u2019r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol yn gynwysiedig yn oedi Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru).<\/p>\n Achos pryder pellach fu canllawiau NICE ar gyfer triniaeth gofal critigol coronafeirws sydd yn defnyddio \u2018graddfa eiddilwch\u2019 i benderyfnu pwy ddylai dderbyn triniaeth gofal critigol. Yn dilyn protestiadau oddi wrth grwpiau anabledd, cafwyd esboniad na ddylid defnyddio\u2019r raddfa yma ar gyfer rhai pobl anab<\/a>l. Mae\u2019n arbennig o drasig mai\u2019r bygythiad mwyaf i bobl anabl ydy angen pobl i ddal at y syniad y gall penderyfniadua fel y rhain fod yn rhai teg.\u00a0 Mae\u2019n anodd inni dderbyn bod pobl yn mynd i farw yn ddiangen dim ond oherwydd nad oes digon o adnoddau i drin pawb. Mae\u2019r bobl sydd yn mynd i orfod gwneud y penderfyniadau yma yn debygol o geisio\u2019u gorau i fod mor deg \u00e2 phosibl. Ond y broblem gyda hyn ydy nad oes dim yn deg ynghylch hyn. Ac mae ceisio darganfod naratif lle rydym yn osgoi tynnu triniaeth oddi ar bobl yn annheg yn agor y drws i drafodaethau ynghylch bywyd pwy sydd yn werth ei achub ai peidio. Trafodaethau nad oes lle iddyn nhw yn ein cymdeithas.<\/p>\n Gellir gweld y materion yma yng nghanllawiau NICE, sydd yn nodi eu pwrpas sylfaenol yn y paragraff agoriadol:<\/p>\n \u201cPwrpas y canllaw hwn ydy gwneud y mwyaf o ddiogelwch cleifion sydd angen gofal critigol yn ystod y pandemig Covid-19, tra\u2019n amddiffyn staff rhag cael eu heintio. Fe fydd hefyd yn galluogi gwasanaethau i wneud y defnydd gorau o adnoddau GIG.\u201d<\/p>\n Mae\u2019n bwysig nodi bod y rhain yn dri nod ar wah\u00e2n, ac yn hytrach na chefnogi ei gilydd, efallai y byddan nhw\u2019n dod i wrthdaro gyda\u2019i gilydd. Yn\u00a0 nes ymlaen yn y canllaw mae\u2019n dweud y dylai meddygon \u2018seilio penderfyniadau ar dderbyniad oedolion unigol i ofal critigol ar y tebygolrwydd o\u2019u hadferiad, gan gymryd i ystyriaeth y tebygolrwydd y bydd y person yn gwella o\u2019u derbyniad i ofal critigol i ganlyniad sydd yn dderbyniol iddyn nhw\u2019<\/p>\n Mae cryn dipyn o amwysedd yn y canllaw yma. Mae\u2019n dda yn gyffreidno bod y canllaw yn dweud y dylai\u2019r claf benderfynu beth sydd yn ganlyniad derbyniol iddyn nhw. Ond yr hyn sydd yn fwy cyffredinol bryderus ydy\u2019r awgrym y dylid gwrthod triniaeth i rai pobl ar y sail nad ydyn nhw\u2019n debygol o wella \u2018yn ddigonol\u2019. Dydy hyn ddim yn dweud bod gofal critigol bob amser yn ddewis cywir i bawb ac nad oedd achosion lle na fyddai ar y cyfan er budd gorau\u2019r claf i\u2019w derbyn i uned gofal critigol. Wrth i adnoddau ddod yn brinnach ac wrth i\u2019r GIG fethu darparu triniaeth achub bywyd i bawb, y perygl yma ydy y\u00a0 bydd y diffiniad o\u2019r hyn sydd yn ganlyniad derbyniol yn cael ei liwio gan syniadau o beth ydy bywyd sydd yn werth ei fyw.<\/p>\n Yng ngoleuni\u2019r materion yma, mae\u2019n bwysig parhau i ymladd i ddiogelu hawliau pobl anabl yn ystod yr argyfwng cyfredol. Mae sawl corff ac unigolyn wedi gwneud datganiadau i ddiogelu pobl anabl rhag coronafeirws. Cyhoeddodd y corff Doctors United<\/a> ddatganiad yr wythnos diwethaf yn condemnio\u2019r ffordd y mae canllawiau cyfredol yn rhoi gwahanol werthoedd ar fywydau pobl.<\/p>\n \u2018Mae condemniad mympwyol un gr\u0175p neu arall yn anfaddeuol. Ni ddylai fod yn hen, byw mewn cartref gofal\u00a0 neu fod ag anabledd cynharach arwain at eithrio awtomatig o driniaeth posibl. Mae categoreiddio blanced o grwpiau mawr o bobl mewn dull o\u2019r fath yn rhagfarn. Does dim lle i hynny yn y GIG.<\/p>\n Yr wythnos diwethaf llofnododd dros 1000 o bobl lythyr gan y Gr\u0175p Cyfeirio Anabledd Cymru o fewn 24 awr yn galw am barchu hawliau pobl anabl<\/a>. Wrth fynd ymlaen mae hyn yn mynd i fod yn bwysicach nag erioed. Dydy\u2019r materion y mae Covid-19 yn eu datgelu ddim yn newydd. Mae pobl anabl wedi wynebu anghyfartaleddau iechyd ymhell cyn i\u00a0 coronafeirws ymddangos ac oherwydd diffyg cyllid, mae\u2019r GIG wedi cael trafferth i ateb y galw cyn gorfod delio gyda\u2019r achosion ychwanegol o coronafeirws. Rhaid i lywodraethau Cymru ar DU flaenoriaethu llesiant pobl anabl yn yr argyfwng yma. Rhaid iddyn nhw hefyd sicrhau ein bod yn sicrhau bod ein system gofal cymdeithasol yn ddigon gwydn i wynebu\u2019r argtyfwng nesaf ar \u00f4l i\u2019r gwaethaf o\u2019r pandemig fynd heibio.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\nHyd yn oed wrth i\u2019r canllawiau gael eu newid, mae\u2019r ffaith bod y raddfa eiddilwch wedi cael ei defnyddio yn y lle cyntaf yn arwydd pryderus, ar adeg lle mae pobl yn gorfod gwneud \u2018penderfyniadau anodd\u2019 dydy\u2019r rhai sydd yn gorfod gwneud y penderfyniadau yma ddim yn cymryd i ystyriaeth yn awtomatig amgylchiadau arbennig pobl anabl. Wrth i\u2019r pwysau ar y Gwasanaeth Iechyd Gwladol gynyddu ac yn gorlwytho ei adnoddau cyfyngedig, fe fydd rhaid inni wynebu sefyllfa lle na fydd pawb yn gallu derbyn y driniaeth angenrheidiol. Mae\u2019n frawychus meddwl y gall pobl anabl gael eu gweld yn unig fel cleifion anochel yn y sefyllfaoedd yma.<\/p>\nDiogelu hawliau dynol yn ystod yr argyfwng coronafeirws<\/h3>\n