{"id":21933,"date":"2021-03-30T15:52:22","date_gmt":"2021-03-30T14:52:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ldw.org.uk\/?p=21933"},"modified":"2021-03-30T15:52:22","modified_gmt":"2021-03-30T14:52:22","slug":"maer-pandemig-wedi-lleihau-mynediad-yn-sylweddol-at-wasanaethau-gofal-a-chymorth-i-oedolion-ag-anabledd-dysgu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ldw.org.uk\/cy\/maer-pandemig-wedi-lleihau-mynediad-yn-sylweddol-at-wasanaethau-gofal-a-chymorth-i-oedolion-ag-anabledd-dysgu\/","title":{"rendered":"Mae\u2019r pandemig wedi lleihau mynediad yn sylweddol at wasanaethau gofal a chymorth i oedolion ag anabledd dysgu"},"content":{"rendered":"

Mae oedolion ag anabledd dysgu ledled y DU wedi gweld gostyngiad mawr yn y mynediad at rai gwasanaethau gofal a chymorth, megis archwiliadau iechyd blynyddol a chyswllt \u00e2 gweithiwr cymdeithasol, yn ystod pandemig y coronafeirws.
\n<\/strong><\/p>\n

Roedd dros 60% o bobl ag anableddau dysgu a oedd wedi gweld gweithwyr gofal iechyd proffesiynol fel mater o drefn cyn y cyfyngiadau symud cyntaf ym mis Mawrth 2020 wedi gweld llai arnynt neu heb eu gweld o gwbl ers hynny, tra fod bron i hanner y bobl a oedd fel arfer yn cael archwiliad iechyd blynyddol heb dderbyn un ers cyn mis Mawrth 2020.<\/p>\n

Roedd mwy na hanner y bobl ag anabledd dysgu oedd yn gweld gweithiwr cymdeithasol yn rheolaidd cyn y cyfyngiadau symud cyntaf heb weld un o gwbl ers cyn mis Mawrth 2020. Cafodd apwyntiadau traean o bobl eu canslo, tra bod gweithgareddau cymunedol, gwasanaethau dydd a chymorth seibiant wedi dod i ben ar gyfer bron pawb ag anableddau dysgu.<\/p>\n

Daw’r canfyddiadau o adroddiad cyntaf astudiaeth fawr yn y DU i brofiadau pobl ag anabledd dysgu yn ystod y pandemig. Fe wnaeth sefydliadau anabledd dysgu a phrifysgolion o bob un o bedair gwlad y DU gyfweld bron i 1,000 o oedolion ag anabledd dysgu, mewn dwy garfan.<\/p>\n

Yng ngharfan 1 fe wnaeth ymchwilwyr gyfweld 621 o oedolion ag anabledd dysgu. Yng ngharfan 2, fe wnaeth 378 o ofalwyr teuluol neu staff cymorth cyflogedig gymryd rhan mewn arolwg ar-lein am brofiadau’r unigolyn yr oeddent yn ei gefnogi neu’n gofalu amdano. Roedd y rhain yn debygol o fod yn oedolion ag anableddau dysgu mwy difrifol i ddwys.<\/p>\n

Canfyddiadau o Gymru<\/strong><\/h2>\n

Ymunodd Anabledd Dysgu Cymru \u00e2 Pobl yn Gyntaf Cymru Gyfan, Fforwm Rhieni a Gofalwyr Cymru Gyfan, Prifysgol Caerdydd, a Phrifysgol De Cymru i gyfweld pobl ag anabledd dysgu yng Nghymru. Yn yr erthygl hon rydym yn adrodd ar ganfyddiadau adroddiad llawn y DU. Byddwn yn dilyn hyn gan edrych yn fanwl ar ganfyddiadau Cymru yn ystod yr wythnos nesaf.<\/p>\n

Gallwch weld adroddiad llawn y DU, uchafbwyntiau, a fersiwn hawdd ei deall o’r adroddiad, yma.<\/a><\/p>\n

Heintiau, gwarchod, iechyd, a cholli rhywun agos i Covid-19<\/strong><\/h2>\n

Ar draws y ddwy garfan roedd tua 5% o bobl ag anabledd dysgu wedi derbyn prawf cadarnhaol am coronafeirws, gyda 5% arall o bobl yn credu eu bod wedi cael Covid-19. (Y ffigur cronnol ar gyfer poblogaeth y DU, hyd at 28 Chwefror 2021, yw 6%). O’r rhai a oedd wedi dal Covid-19, neu’n amau eu bod wedi ei ddal, roedd tua 15% wedi eu derbyn i\u2019r ysbyty oherwydd eu symptomau.<\/p>\n

Dywedodd mwy na 10% o bobl ag anableddau dysgu bod rhywun sy’n agos atynt wedi marw oherwydd COVID-19.<\/p>\n

Nododd dros hanner y bobl ag anableddau dysgu gyflyrau iechyd a oedd yn peri pryder os oedd ganddynt Covid-19 (51% yng ngharfan 1, a 67% yng ngharfan 2), gydag asthma ac epilepsi fel y cyflyrau iechyd mwyaf cyffredin.<\/p>\n

Pan ofynnwyd iddynt am warchod, dywedodd 31% (carfan 1) a 58% (carfan 2) eu bod wedi gwarchod eu hunain ar ryw bwynt ers mis Mawrth 2020. Yng ngharfan 2, ni ddywedwyd yn ffurfiol wrth 30% o’r rhai a oedd yn gwarchod y dylent warchod eu hunain, ond roeddent yn dal i deimlo bod angen iddynt wneud hynny.<\/p>\n

Yng ngharfan 2, dywedodd 30% o ofalwyr teuluol\/staff cymorth cyflogedig fod iechyd corfforol y person maen nhw’n ei gefnogi wedi newid er gwaeth ers y cyfyngiadau symud cenedlaethol cyntaf ym mis Mawrth 2020.<\/p>\n

Yng ngharfan 1, dywedodd 12% o bobl ag anableddau dysgu eu bod yn gofalu am rywun yr oeddent yn byw gyda nhw.<\/p>\n

Nododd y mwyafrif helaeth o’r rhai a gymerodd ran yn y ddwy garfan y bydden nhw, neu’r person yr oedden nhw\u2019n gefnogi\/gofalu amdano, yn cymryd y brechlyn COVID-19 pe bai’n cael ei gynnig iddynt.<\/p>\n

Mynediad at wybodaeth a deall rheolau am Covid-19<\/strong><\/h2>\n

Pan ofynnwyd pa mor hawdd oedd dod o hyd i wybodaeth dda a chywir am Covid-19, dywedodd 70% o’r rhai a gymerodd ran yng ngharfan 1 ei bod yn hawdd, a dywedodd 30% nad oedd yn hawdd. Dywedodd y mwyafrif llethol o’r rhai a gymerodd ran yng ngharfan 1 (85%) eu bod yn deall y rheolau am Covid-19 a chadw pellter cymdeithasol lle roedden nhw\u2019n byw.<\/p>\n

Cafodd y rhan fwyaf o bobl yng Ngharfan 1 wybod am newidiadau i reolau COVID-19 a gwybodaeth newydd drwy wylio’r teledu (76%), neu drwy siarad \u00e2’u ffrindiau a’u teulu (43%) neu weithwyr cymorth (35%).<\/p>\n

Yng ngharfan 2, gofynnwyd i’r gofalwr teuluol neu’r cefnogwr cyflogedig ymateb o’u safbwynt eu hunain o gyrchu gwybodaeth gywir. Dim ond 43% oedd o’r farn ei bod yn hawdd dod o hyd i wybodaeth gywir am Covid-19. Fel gyda charfan 1, teledu (75%) oedd y ffordd fwyaf poblogaidd o ddod o hyd i wybodaeth, ond roedd gofalwyr teuluol\/staff cymorth cyflogedig yng ngharfan 2 yn fwy tebygol o ddefnyddio gwefannau’r llywodraeth (67%) a radio (39%), o gymharu \u00e2 phobl ag anableddau dysgu yng Ngharfan 1 (12% ac 16% yn y drefn honno).<\/p>\n

Lles<\/strong><\/h2>\n

Yng ngharfan 1, roedd dros 65% o bobl ag anableddau dysgu wedi teimlo’n ddig neu’n rhwystredig, yn drist neu’n isel, ac yn poeni neu’n bryderus o leiaf beth o’r amser yn y pedair wythnos cyn eu cyfweliad. Yng ngharfan 2 dywedodd dros 60% o’r cyfranogwyr fod y person maen nhw\u2019n ei gefnogi\/gofalu amdano wedi dioddef o les gwaeth ers dechrau’r cyfyngiadau symud cyntaf ym mis Mawrth 2020.<\/p>\n

 <\/p>\n

Yn \u00f4l y rhai a gymerodd ran yng ngharfan 2, cafodd y bobl ag anableddau dysgu yr oeddent yn gofalu amdanynt\/eu cefnogi brofiadau negyddol iawn yn ystod y pandemig. Rhai ymatebion cyffredin oedd eu bod wedi gweld bod y cyfyngiadau symud yn ddiflas, yn unig ac yn eu hynysu. Dywedodd cyfranogwyr eraill fod iechyd corfforol a meddyliol y person maen nhw\u2019n ei gefnogi wedi dirywio a’u bod yn arddangos ymddygiadau sy’n heriol i ofalwyr teuluol\/staff cymorth cyflogedig (e.e., niweidio eu hunain neu eraill).<\/p>\n

Nododd gofalwyr yn arolwg carfan 2 fod eu r\u00f4l gofalu wedi effeithio ar eu hiechyd yn ystod y pedair wythnos ddiwethaf, yn fwyaf cyffredin oedd amharu ar gwsg (57%), teimlo’n flinedig (64%) a theimlo dan straen (65%).<\/p>\n

Cyswllt \u00e2 ffrindiau a theulu<\/strong><\/h2>\n

Yng ngharfan 2 roedd gan dros 85% o bobl ag anableddau dysgu ryw fath o gyfyngiadau ymwelwyr lle roedden nhw\u2019n byw, tra dywedodd dros 65% eu bod wedi cael effaith negyddol o ganlyniad i gyfyngiadau ymwelwyr. Roedd hyn yn arbennig o wir am bobl ag anableddau dysgu dwys a lluosog (PMLD) (74%) o gymharu \u00e2 phobl heb PMLD (63%).<\/p>\n

Yng ngharfan 1 dywedodd mwyafrif y bobl ag anableddau dysgu (72%) eu bod yn cadw mewn cysylltiad \u00e2 phobl bwysig yn eu bywydau gymaint ag yr oeddent yn dymuno, gyda 92% yn dweud eu bod yn defnyddio’r rhyngrwyd gartref.<\/p>\n

Bwyd a meddygaeth<\/strong><\/h2>\n

Yn y ddwy garfan, roedd cyfranogwyr yn fwyaf cyffredin yn cael help gyda siopa bwyd gan aelodau o’u teuluoedd (40% yng ngharfan 1, a 56% yng ngharfan 2). Ar draws y ddwy garfan dywedodd 1% o’r cyfranogwyr eu bod yn ei chael hi’n anodd cael bwyd. Ychydig iawn o bobl (1% neu lai) oedd yn cael bwyd gan fanc bwyd. Dywedodd 5% o bobl ag anabledd dysgu yng ngharfan 1 eu bod wedi bod yn llwglyd yn ystod yr wythnos ddiwethaf ond heb fwyta.<\/p>\n

Mae nifer fach iawn o bobl yn y ddwy garfan (1%) yn ei chael hi’n anodd cael eu meddyginiaethau, ac roedd llai nag 1% o bobl yng ngharfan 2 nad oeddent yn cael meddyginiaeth o gwbl. Yn y ddwy garfan roedd yn gyffredin i bobl ag anableddau dysgu dderbyn meddyginiaethau gan deulu (25% yng ngharfan 1, a 53% yng ngharfan 2), neu eu derbyn wedi\u2019u danfon o’r fferyllfa neu’r fferyllydd (38% yng ngharfan 1, a 24% yng ngharfan 2). Roedd pobl ag anableddau dysgu yng ngharfan 1 yn fwy tebygol o gael eu meddyginiaeth ar eu pennau eu hunain (28%), o gymharu \u00e2 charfan 2 (4%).<\/p>\n

Cyflogaeth a gwirfoddoli<\/strong><\/h2>\n

O’r 32% o bobl ag anableddau dysgu yng ngharfan 1 oedd \u00e2 swydd cyn y cyfyngiadau symud ym mis Mawrth 2020, roedd 88% yn dal i fod mewn cyflogaeth (yn dal i weithio, ar ffyrlo, neu gyda’u swydd yn cael ei dal ar eu cyfer).<\/p>\n

O’r 50% o bobl ag anableddau dysgu yng ngharfan 1 oedd yn gwneud gwaith gwirfoddol cyn y cyfyngiadau symud ym mis Mawrth 2020, roedd 81% wedi cadw eu r\u00f4l fel gwirfoddolwr yn ystod y don hon o’r astudiaeth, hyd yn oed os nad oeddent yn gweithio ar hyn o bryd.<\/p>\n

Beth sy’n digwydd nesaf?<\/strong><\/h2>\n

Bydd ail gam y cyfweliadau a’r arolygon yn dechrau ddiwedd mis Mawrth 2021 gydag ymchwilwyr yn siarad eto \u00e2 phobl a gymerodd ran yn y cam cyntaf.<\/p>\n

Rydym yn dal i obeithio y bydd ychydig o bobl newydd yn ymuno \u00e2’r astudiaeth. Cysylltwch \u00e2’r t\u00eem ymchwil, gan ddefnyddio’r manylion cyswllt isod, os ydych:<\/p>\n